Luật Thủ đô 2026 và quyền của cư dân bãi sông Hồng — đọc đúng Điều 24

Một trong những nỗi sợ lớn nhất của người dân bãi sông Hồng — tổng hợp từ bình luận thật trên mạng xã hội — là sợ “bị xóa trắng”: cả làng bị di dời hết, không còn ai ở lại.

Bài này phân tích Điều 24 Luật Thủ đô 2026 một cách chính xác — không phóng đại theo hướng có lợi cho người dân, cũng không tô vẽ theo hướng có lợi cho dự án. Trích nguyên văn để bạn tự đọc.

Luật Thủ đô 2026 là gì?

Luật Thủ đô 2026 (số 02/2026/QH16) được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 (488/492 đại biểu tán thành), có hiệu lực thi hành từ 01/7/2026. Đây là luật mới thay thế hoàn toàn Luật Thủ đô 2024 (số 39/2024/QH15):

• Sửa đổi, bổ sung 47 điều.
• Lược bỏ 4 điều.
• Giữ nguyên 3 điều.
• Tổng cộng 9 chương, 36 điều (so với Luật 2024 có 7 chương, 54 điều).
• Giao cho chính quyền Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù.

Trong đó, Điều 24 (tương ứng với Điều 17 của Luật 2024) nói về xây dựng và phát triển Thủ đô, có nội dung quan trọng về sông Hồng.

ℹ️ Lưu ý quá trình chuyển tiếp: Trước 01/7/2026, các văn bản hành chính có thể dẫn Luật Thủ đô 2024 (39/2024/QH15). Từ 01/7/2026 trở đi, mọi quyết định liên quan đến quy hoạch Thủ đô phải dẫn Luật Thủ đô 2026 (02/2026/QH16). Tinh thần Khoản 1, 2 Điều 24 trong Luật 2026 cơ bản giữ nguyên so với Khoản 1, 2 Điều 17 Luật 2024.

Sông Hồng trong Luật Thủ đô — TRÍCH NGUYÊN VĂN

Khoản 1 Điều 24 — Sông Hồng là trục xanh

“Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô phải bảo đảm xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, phát triển bền vững, môi trường sống trong lành, an ninh nguồn nước với sông Hồng là trục xanh, cảnh quan trung tâm, phát triển đô thị hài hòa hai bên sông của thành phố Hà Nội.”

Khoản 2 Điều 24 — Bãi sông và cư dân hiện hữu

“Tập trung nguồn lực, ưu tiên tổ chức thực hiện quy hoạch phân khu sông Hồng và sông Đuống phù hợp với Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô. Trên bãi sông sông Hồng và sông Đuống, được phép tồn tại một số khu vực dân cư hiện hữu và được phép xây dựng mới công trình, nhà ở với tỷ lệ thích hợp theo quy hoạch phòng, chống lũ của tuyến sông có đê và quy hoạch khác có liên quan. Các khu vực bãi sông, bãi nổi khác được phép xây dựng các công trình công cộng phục vụ lợi ích công cộng nhưng phải bảo đảm không tôn cao bãi sông để bảo đảm dòng chảy không bị cản trở.”

Đọc kỹ: “MỘT SỐ” khu vực — không phải “TẤT CẢ”

Đây là điểm quan trọng nhất mà nhiều bài phân tích trên mạng đang đọc thiếu chính xác. Khoản 2 Điều 24 không nói rằng “mọi khu dân cư hiện hữu trên bãi sông đều được giữ lại”. Luật nói rằng “được phép tồn tại một số khu vực dân cư hiện hữu”.

Khác biệt giữa “một số” và “tất cả” là khác biệt rất quan trọng về mặt pháp lý:

• ✅ Đúng: Luật cho phép giữ lại một số khu dân cư hiện hữu (không “xóa trắng” toàn bộ).
• ❌ Sai: Luật bảo đảm cho mọi hộ dân hiện hữu được ở lại.

Việc lựa chọn giữ khu nào, di dời khu nào — thuộc thẩm quyền cơ quan lập quy hoạch, dựa trên quy hoạch phòng, chống lũ của tuyến sông có đê và các quy hoạch khác liên quan.

Ý nghĩa thực tế

1. Sông Hồng là “trục xanh, cảnh quan trung tâm”

Đây là định vị bảo tồn và phát triển bền vững, không phải định vị “san phẳng và xây mới hoàn toàn”. Khu vực ven sông được nhìn nhận như một không gian sinh thái và văn hóa, không phải một mặt bằng thương mại đơn thuần.

2. Khoản 2 — ý nghĩa cho người dân

Quy định “được phép tồn tại một số khu vực dân cư hiện hữu” có ba ngụ ý quan trọng:

1. Luật KHÔNG ép buộc di dời toàn bộ: việc giữ lại một số khu dân cư hiện hữu là được phép — tức là chính quyền và quy hoạch phải tính đến phương án giữ, không phải mặc định “xóa hết để xây mới”.
2. Được phép cải tạo, xây dựng mới: trong các khu được giữ, được phép xây mới công trình và nhà ở theo tỷ lệ thích hợp — đây là điểm có lợi (không phải “đóng băng” tuyệt đối).
3. Phải phù hợp với quy hoạch phòng chống lũ: yếu tố quyết định không phải “ai có giấy tờ” mà là “khu vực đó có an toàn về thoát lũ hay không”.

3. Khi nào một khu vực có thể KHÔNG được giữ?

Khi khu vực đó:

• Nằm trong hành lang thoát lũ nguy hiểm — theo quy định đê điều và phòng chống lũ.
• Thuộc phạm vi cốt lõi của công trình hạ tầng công cộng đã được phê duyệt cụ thể (đường, đê, cầu, công viên công cộng).
• Không phù hợp với quy hoạch phân khu sau khi được phê duyệt chính thức.

4. Câu cuối của Khoản 2 — “không tôn cao bãi sông”

Luật 2026 bổ sung một quy định quan trọng (rõ hơn Luật 2024): với các bãi sông không có dân cư hiện hữu, có thể xây công trình công cộng (vd: công viên, không gian sinh hoạt) — nhưng tuyệt đối không được tôn cao bãi sông để không cản trở dòng chảy lũ.

Ngụ ý: việc xây các công trình “kiên cố” trên bãi sông (vd: sân golf yêu cầu san phẳng + tôn cao, khu đô thị thương mại với hạ tầng cứng) có thể vi phạm tinh thần Khoản 2 nếu làm thay đổi dòng chảy.

Đối chiếu với Luật Đất đai 2024

Hai khung luật trùng khớp về tinh thần:

• Điều 24 Luật Thủ đô 2026: cho phép giữ một số khu vực dân cư hiện hữu trên bãi sông; cấm tôn cao bãi sông.
• Điều 79 Luật Đất đai 2024: Nhà nước chỉ được thu hồi đất cho các trường hợp lợi ích công cộng cụ thể (danh mục đóng).
• Điều 127 Luật Đất đai 2024: với đất cho thương mại, doanh nghiệp phải tự thỏa thuận với người dân (xem Điều 127: tự thỏa thuận giá với chủ đầu tư).

Tổng kết: không có cơ sở pháp lý để “xóa trắng” toàn bộ cư dân bãi sông Hồng, nhưng cũng không có sự bảo đảm tự động rằng nhà cụ thể của bạn sẽ được giữ lại. Mọi việc cụ thể phụ thuộc vào quy hoạch chi tiết 1/500 sau khi được duyệt.

Bạn nên làm gì?

1. Xác định nhà mình thuộc loại nào

• Có sổ đỏ / có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp?
• Có nằm trong hành lang thoát lũ nguy hiểm không? (Hỏi UBND xã/phường để xem bản đồ.)
• Có nằm trong phạm vi cốt lõi của hạ tầng công cộng đã phê duyệt không?

2. Giữ kỹ giấy tờ + ảnh hiện trạng

Xem Checklist giấy tờ cần giữ.

3. Theo dõi quy hoạch chi tiết 1/500

Cốt lõi quyết định nhà bạn được giữ hay không nằm ở quy hoạch chi tiết 1/500 — chứ không chỉ ở Điều 24. Khi có dự thảo 1/500, hãy:

• Đối chiếu xem khu của mình thuộc loại nào.
• Tham gia các cuộc lấy ý kiến cộng đồng (Luật QHĐT 2009 quy định bắt buộc — xem 3 câu hỏi vàng khi cán bộ dự án đến).

4. Chuẩn bị lập luận pháp lý

Nếu có cán bộ đến nói “phải di dời hết”, bạn có quyền viện dẫn Điều 24 Luật Thủ đô 2026 + Điều 79 Luật Đất đai 2024 để yêu cầu giải thích cơ sở pháp lý cụ thể:

“Tôi đang sinh sống ổn định, có sổ đỏ hợp pháp. Theo Khoản 2 Điều 24 Luật Thủ đô 2026 (số 02/2026/QH16, hiệu lực 01/7/2026), trên bãi sông Hồng được phép tồn tại một số khu vực dân cư hiện hữu. Xin cho biết cụ thể nhà tôi có nằm trong hành lang thoát lũ nguy hiểm hay phạm vi cốt lõi hạ tầng công cộng đã được phê duyệt không? Nếu không, đề nghị cho biết cơ sở pháp lý nào yêu cầu gia đình tôi phải di dời?”

Một lưu ý cân bằng

Bài này không khẳng định “bạn chắc chắn không bị di dời”. Đúng hơn:

• Bạn có căn cứ pháp lý mạnh để yêu cầu mọi việc diễn ra đúng luật, đúng quyền lợi.
• Nếu nhà bạn thực sự nằm trong vùng cần di dời (hành lang lũ, hạ tầng cốt lõi), việc di dời vẫn có thể xảy ra — nhưng kèm theo bồi thường, tái định cư đúng quy định, không phải “đẩy ra ngoại thành rồi xong”.
• Nếu nhà bạn không nằm trong các vùng đặc biệt — bạn có quyền yêu cầu được ở lại, được giữ làng, giữ cộng đồng.

---

Đô thị có đẹp đến đâu, nếu làng mất rồi, dân cư bản địa không còn thì còn đâu văn hóa làng xã. — Một bình luận từ cộng đồng ven sông Hồng.

Tinh thần của Luật Thủ đô 2026 — qua cụm từ “được phép tồn tại một số khu vực dân cư hiện hữu” — dường như đã tính đến điều này.

---

Đính chính (lịch sử cập nhật)

• 22/05/2026: Cập nhật từ Luật Thủ đô 2024 (39/2024/QH15) sang Luật Thủ đô 2026 (02/2026/QH16) — luật mới thay thế, hiệu lực 01/7/2026. Số điều: Điều 17 → Điều 24. Nội dung Khoản 1, 2 cơ bản giữ nguyên. Bổ sung phân tích về câu cuối Khoản 2 (“không tôn cao bãi sông”).

---

Đọc thêm: 10 quyền cơ bản khi bị thu hồi đất · Điều 127: tự thỏa thuận giá với chủ đầu tư · 3 câu hỏi vàng khi cán bộ dự án đến

Lần cập nhật và kiểm tra nguồn gần nhất: 22/05/2026.